اوضاع سياسي بُست از ورود اسلام تا پايان امويان

نويسنده: سيدمحمدرضا عالمي

چكيده:

 شهر بست، واقع در شرق سيستان كه در اوايل خلافت عثمان فتح شد، به دلايلي همچون دور‌افتاده و مرزي بودن، سكونت اقوام و گروه‌هاي مختلف سياسي و مذهبي، تا مدت‌ها پس از آن محل درگيري خلافت و حكومت‌هاي محلي غيرمسلمان بود‌؛ درنتيجه بسياري از خوارج، شورشيان و مخالفان حكومت اموي در آنجا ريشه دوانيده و قدرت يافتند. اين ويژگي‌ها باعث به‌وجود آمدن جريان‌هاي گوناگون و تاثيرگذار در اين نقطه از جهان اسلام شد كه گاهي موجوديت خلافت اموي را به خطر مي‌انداخت.

 واژه‌هاي كليدي: بست، سيستان، فتوحات اسلامي، خوارج، كابلشاه، امويان.

نام كتاب: تاريخ معاصر افغانستان

مولف: سيدمحمد جمال موسوي

ويراستار: سيدعلي مشكات

ناشر: نشر اسماعيليان

مركزپخش: موسسه آموزشي اهل بيت(ع)

  ايميل:

تيراژ : 1000 نسخه

كتاب تاريخ معاصر افغانستان با توجه به نبود متن درسي مناسب براي دانش آموزان سوم دبيرستان تهيه شده است، و تلاش شده تا تصويري روشن و قابل فهم از تاريخ معاصر كشور ارائه گردد. عنوان‌ها و مباحث كتاب به‌‌گونه‌اي انتخاب شده است كه دانش آموزان بتوانند در يك زنجيره‌ي مرتبط باهم، توالي رويدادها را دنبال كنند. تلاش بسيار شده تا از طولاني شدن خسته‌كننده‌ي مباحث و اختصار مخل فهم، پرهيز گردد. در ادامه يادآوري چند نكته خالي از فايده نخواهد بود.

روابط پاکستان با دولت مجاهدین و طالبان

(فصل نهم از كتاب ما و پاكستان)

نوشته: محمداكرام انديشمند

 نقش پاکستان در تأسیس نخستین دولت مجاهدین در کابل:

اولین دولت مجاهدین که قدرت را در کابل از دولت حزب دموکراتیک خلق تحویل گرفت، در"گورنرهاوس"پشاور تشکیل شد. در مذاکره و توافق احزاب هفتگانه ی مجاهدین در پاکستان، نواز شریف صدراعظم پاکستان و ژنرال جاوید ناصر رئیس آی.اس.آی سهم گرفتند. آنها در آخرین دور مذاکرات رهبران تنظیم های هفتگانه ی مجاهدین بر سر توافق و اعلان حکومت انتقالی بروز بیست و چهارم اپریل 1992 (4ثور 1371) در پشت درهای بسته مشارکت داشتند. نگارنده که با جمعی از خبرنگاران داخلی و خارجی و تعدادی از اعضای احزاب مجاهدین در یکی از سالون های "گورنر هاوس" منتظر اعلان توافق رهبران تنظیم ها بر سر تشکیل دولت مجاهدین بودم، صدراعظم پاکستان و رئیس آی.اس. آی را دیدم که رهبران تنظیم ها را تا عقب دروازه ی آن تالار همراهی کردند و سپس ساختمان را ترک نمودند. از میان رهبران احزاب مجاهدین تنها گلبدین حکمتیار غایب بود که بجای موصوف دوتن از نمایندگانش (قطب الدین هلال ومولوی سرفراز) در مذاکرات شرکت داشتند. حکمتیار در جنوب کابل که برای حمله به پایتخت، ضرب الاجل تعین کرده بود، نیروهای خود را فرماندهی می نمود. خبر توافق رهبران احزاب بر سر تشکیل حکومت انتقالی که قدرت را از دولت حزب دموکراتیک خلق در کابل تحویل میگرفتند، از سوی عبدرب الرسول سیاف رهبر تنظیم اتحاد اسلامی اعلان شد. او تشکیل حکومت انتقالی را برای شش ماه در دو دوره ی دوماهه و چهارماهه اعلان کرد که مورد توافق رهبران تنظیم ها قرار گرفته بود. ریاست این حکومت را در دوماه اول صبغت الله مجددی به عهده گرفت که در رأس یک هیأت پنجاه ویک نفری احزاب شامل درحکومت، قدرت را ازدولت حزب دموکراتیک خلق درکابل تسلیم می شد. ریاست دوره ی چهارماهه ی حکومت بدوش برهان الدین ربانی رهبرجمعیت اسلامی گذاشته شده بود که زعامت شورای رهبری رانیز به عهده داشت. برمبنای توافق رهبران احزاب هفتگانه ی مجاهدین مستقردرپشاوردرگورنرهاوس پشاورکرسی صدارت به حزب اسلامی حکمتیار و وزارت دفاع به جمعیت اسلامی تعلق گرفته بود که احمدشاه مسعود از سوی رهبرجمعیت به حیث وزیردفاع معرفی گردید.(1)

برگرفته از کتاب: رازهای سربه‌مهر تاریخ دیپلماسی افغانستان
داکتر كمال عبدالله‌ يف
گزارنده به دری: عزیز آریانفر

 امير امان الله و آسياي ميانه شوروي

باور سرسختی هست؛ مبنی بر اینکه طي ده سال فرمانروایی امان الله خان (1919- 1929)، مناسبات میان افغانستان و روسيه شوروي رو به نزديك شدن گام به گام داشت. درحالی که دوره بعدي فرمانروایی نادرشاه (1929-1933) را دادگرانه با شكست شوروي در مبارزه برسر نفوذ در افغانستان و لغزش تدريجي مسئله افغانستان در حاشیه سياست خارجي شوروي به‌هم پيوند مي‌زنند.

البته، با آنچه که در بالا گفته شد، مي‌توان سری از سازگاری تکان داد، مگر، تنها همنوایی با این دیدگاه‌ها، براي شناخت همه مناسبات افغانستان با همسايگان شمالي‌اش در سال‌هاي دهه 1920بسنده نيست. این مناسبات بارها پیچیده‌تر از آن است که در نگاه نخست پنداشته می‌شود. سخن برسر پیوندهای توده‌های نزديك از دیدگاه تباری است كه در دو سوي مرزهای شوروي و افغاني زندگي می‌كردند. این پیوندها در سراسر دهه سوم سده بيستم تازمانی که در میانه‌های سال‌هاي دهه 1930 مرز میان آسياي ميانه و افغانستان بسته نشده بود، روی هم‌رفته، به‌خوبی گسترش می‌یافت. روشن است، پس از بسته شدن مرزها، هرگونه تماس میان ملت‌هاي همریشه از هم گسیخت.

مرحله‌ی ابتدایی ترمیم مقبره گوهرشاد بیگم در ولایت هرات توسط بخش علمی فرهنگی سازمان ملل و با کمک مالی کشور ناروی آغاز شده است.

مسئولان یونسکو می‌گویند: قسمتهایی از این مقبره تاریخی در این مرحله بازسازی خواهد شد.

سازمان یونسکو از دولت ازبکستان نيز خواسته است تا ساختمان مقبره امیرعلی شیرنوایی را که پنج سال قبل تخریب کرده است دوباره بازسازی کند.

این اولین مرحله‌ی کار ترمیم مقبره‌ی گوهرشاد در هرات است که كار اجرايي آن توسط سازمان یونسکو آغاز شده و قرار است در این مرحله گنبد دو طبقه و نقاشی‌های داخل ساختمان این آبده‌ی تاریخی بازسازی شوند.

مقامات ولایت بامیان از قاچاق آثار باستانی این ولایت خبر می‌دهند. از چندسال پیش آثار تاریخی و سنگهای گران‌بهای این ولایت ازسوی افراد ناشناس به بیرون از کشور قاچاق می‌شوند. این در حالی‌است که بامیان در فهرست میراث فرهنگی جهان نیز جاي گرفته است.

 بامیان ولایتي تاریخی و کهن است که موجودیت پیکره‌های بودا، شهر غلغله، شهر ضحاک و بند امیر اهمیت ویژه ای به این ولایت بخشیده است. مقامات در این ولایت می‌گویند که در کنار اینها بامیان دارای معدن سنگهای گران‌بها نیز مي‌باشد که تاکنون شمار زیادی از آن استخراج نشده است.
به گفته وزارت فرهنگ، قاچاق آثار تاریخی به بیرون از کشور صدمه بزرگی به این ولایت وارد کرده است. سیدجمال فکوری، نماینده بامیان در پارلمان می‌گوید که از زمان سقوط طالبان ما همیشه شاهد قاچاق آثار از بامیان بوده‌ایم و متاسفانه دولت مرکزی اقدامات مؤثری انجام نداده است.
جواد ضحاک، رئیس شورای ولایتی بامیان می‌گوید که بامیان شهری باستانی است و در هرجای آن آثار تاریخی به چشم می‌خورد اما جلوگیری از قاچاق این آثار بسیار مشکل است.

به گزارش خبرگزاري باختر در روز شنبه بيستم جون 2009 پوسته حفاظتی آبدات تاریخی قطعه 012 در مربوطات ولایت کاپیسا هدف حملات راکتی قرار گرفت. به گفته مسوولین محلی این حادثه خسارات مالی و جانی در قبال نداشته است. پاسوال مطیع الله صافی، قوماندان امنیه ولایت کاپیسا این خبر را تائید نمود. به گفته عبدالحلیم شفق، رئیس اطلاعات و فرهنگ کاپیسا به آژانس باختر، در این ولایت پنج ساحه باستانی وجود دارد و این چارمین مرتبه است که بالای پوسته‌های حفاظتی این ساحات حمله مسلحانه صورت گرفته است.

برگرفته از کتاب: رازهای سر به مهر تاریخ دیپلماسی افغانستان
پروفیسور داکتر الکساندر کنیازیف
گزارنده به دری: عزیز آریانفر  

افغانستان معاصر: چگونگی پدیدآیی

پیرامون تاریخ رخنه دو امپراتوری روسیه تزاری و بریتانیای کبیر در سده نوزدهم در آسیای میانه «به پیشواز» همدیگر، به پیمانه چشمگیری روشنی افگنده شده است. به گونه یی که روشن است، امپراتوری بریتانیا تلاش می ورزید امنیت مستعمره خود، هند- «مروارید» دیهیم پادشاهی بریتانیا را تامین نماید. به پیمانه بزرگی، این موضوع، هدف استراتیژیک گسترش تاثیر بریتانیای کبیر در محور شمال باختری هند بریتانیایی، بوده است.

در جریان سده نزدهم- اوایل سده بیستم، بریتانیای کبیر با تلاش به خاطر پهن ساختن نفوذ خود در راه های منتهی به هند، سه جنگ را در برابر افغانستان به راه انداخت. در روند گسترش مناسبات انگلیس و افغانستان در اواخر سده نزدهم، مرز شمال باختری متصرفات انگلیس در هند تعیین گردید. در نتیجه سازشنامه امضاء شده به تاریخ 12 نوامبر 1893 میان امیر افغانستان- عبدالرحمان خان و نماینده بریتانیا- دیورند، خط نامنهاد «دیورند» چونان مرز میان هند بریتانیایی و افغانستان پذیرفته شد که کنون مرز میان افغانستان و پاکستان را می سازد.

(بنابرتقاضای دوستان وبادرنظرداشت نظریات وسوالات انها اینک ترجمۀ فارسی-دری نوشته ام راتقدیم شما خواننده گان مینمایم.)

ذکريا يوسفزی                                                                      

نفاق افگنی بین اقوام افغانستان دسیسۀ دشمنان است!

اگرما سیری دقیقی به تاریخ افغانستان عزیز داشته باشیم، میبینیم که همیشه کوشش شده که در بین اقوام مختلف افغانستان نفاق افگنده شود و این پروسه هنوز هم جریان داشته و خاتمه یا انجام ان هم معلوم نیست. اگر چه این نفاق افگنیی از طرف کشور های مختلف در اشکال و میتود های مختلف و گوناگون عملی شده ولی در تمام انها یک وجه و هدف مشترک وجود دارد وان عبارت است از:

 بدنام ساختن اقوام مختلف افغانستان و ایجاد فضای دشمنی و بی اعتمادی در بین انها. به این ارتباط اولاً دسایس دشمنان را جهت بد نام سازی اقوام پشتون مطالعه مینمائیم. اشکال بد نام سازی، پشتونها ممکن است زیاد باشد ولی از نظر من اشکال سه گانۀ ذیل ان عمده بنظر میرسد:

١ - پروژۀ انگلیسی ضدِ پشتونها

٢ - پروژۀ روسی ضد پشتونها

۳ پروژۀ مجموعی دشمنان افغانستان (نفاق افگنی در بین اقوام مختلف افغانستان، تبدیل نمودن افغانستان به مرکز تروریستها، مافیا، قاچاق چیان مواد مخدر و هم تبدیل نمودن این کشور به میدان جنگهای جاسوسی و استعمال سلاح های مختلف و غیره ) که ذیلاً هرکدام ان ستیپ به ستیپ توضیح میگردد:

١ - پروژۀ انگلیسی ضدپشتونها، که درحال حاضر از طرف کشورهای پاکستان، امریکا و غیره نیز به پیش برده میشود. این عمل جهت بدست اوردن دو هدف به پیش برده میشود:

اهداف تعلیم وتر بیت افغانستان در دوره فعلی وبررسی آن با اهداف اسلامی

نگارش: علیجان سعیدی

(آنچه در ادامه مي‌ايد گزارش مختصري است از پايان‌ نامه‌ي نويسنده كه بخشي از آن مربوط به تاريخ افغانستان است).

آموزش و پرورش یکی از ارکان مهم هر نظام اجتماعی به شمارمی‌رود. در جوامع پیشرفته که روز به روز به پیچیدگی آن افزوده می‌شود، بدون آموزش‌های لازم، زندگی ممکن نخواهد بود. به تناسب گسترش مهارت‌های کار و زندگی در شرایط کنونی، نظام آموزش هر جامعه‌ای نیاز به ارتقای کمی و کفیی دارد. سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در مسایل آموزشی در سطوح و حوزه‌های مختلف اعم از ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی و نظایر آن، یکی از سرنوشت سازترین حوزه‌هاست. سیاست‌گذاری در این حوزه امر پویا و متحول است که به فراخور نیاز جامعه، باید دست‌خوش تغییر و اصلاح گردد. در این میان، اهداف آموزش و پرورش، بیش از همه درخور دقت و توجه است و لازم است که هراز چند گاهی مورد بازنگری و بازسازی قرار گیرد. آنچه که روشن است این است که معمولاً  علایق، سلیقه‌ها، نگرش‌ها و ضرورت‌های یک جامعه، در اهداف تعلیم و تربیت بازتاب می‌یابد. اهداف می‌تواند دو جور باشد. یک قسم آن دربرگیرنده نگاه کلان جامعه به نظام هستی و سپهر حیات می‌باشد و بیانگر جهان بینی و نگاه ماورایی و متعالی جامعه است که متاثر از باورها و اعتقادات دینی می‌باشد که به این نوع هدفها، اهداف غائی، اطلاق شده است. نوع دیگر از اهداف آن است که در پاسخ به ضرورت‌های حیات مادی انسانی بوجود آمده است و به صورت مقطعی و غیررسمی است و به تناسب تغییرات زمانی و مکانی نیازمند اصلاح و دگرگونی است. در نوشته حاضر علاوه بر پرداختن بر هدفهای از نوع اول، اهداف مقاطع و دوره‌های آموزشی در نظام معارف افغانستان مورد بررسی قرار گرفته است و چه بسا به اهداف درسی بعضی از مقاطع نیز اشاره شده است.

مناسبات پاکستان و افغانستان در حاکمیت حزب دمکراتیک
(فصل هشتم از كتاب ما و پاكستان)

 نوشته: محمداكرام انديشمند

 سیاست حزب دمواکراتیک خلق درمورد پشتونستان قبل از حاکمیت:

حزب دمکراتیک خلق قبل از حاکمیت خود در اپریل 1978 بیشتر از هر جریان و گروه سیاسی دیگر به منازعه ی دیورند میپرداخت و از آنچی که جنبش آزادیبخش پشتونستان می خواند، حمایت میکرد. در حالیکه هردو جناح خلق و پرچم این حزب در مورد دیورند و موضوع پشتونستان دیدگاه مشترک و یکسان داشتند، جناح پرچم و رهبر آن ببرک کارمل بیشتر از همه در مورد پشتونستان علاقه و دلچسپی نشان میداد و در هر فرصتی به تبیین موضع و دیدگاه خود و جناح پرچم حزب دموکراتیک خلق در موضوع پشتونستان میپرداخت. کارمل در 31 آگست 1968 (9سنبلۀ 1347) که بنام روز پشتونستان از سوی دولت افغانستان نامگذاری شده بود طی مقاله ای در نشریه ی پرچم از سیاست دولت درمورد پشتونستان  انتقاد کرد. او در حالیکه موقف شوروی را در موضوع پشتونستان ستود، سیاست و خط مشی جریان دموکراتیک خلق (جناح پرچم) را در این مورد اینگونه توضیح داد:

عبدالاحد عباسی رئیس حفظ و ترمیم آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ به آژانس باختر گفت، قصرشاه بوبوجان و مسجد گلدسته در کابل، مقبره گوهرشادبیگم در هرات، مقبره حضرت واقف در تخار، مقبره مهترلام بابا در لغمان، چهل زینه و خانقاه چشت شریف در قندهار ازجمله مقبره‌ها وآبدات تاریخی است که بازسازی آن آغاز شده است .عباسی گفت که آبده‌ها و مقابر یادشده به همکاری مالی و تخنیکی کشورهای جاپان، ایالات متحده امریکا، جرمنی، ناروی، ایتالیا، فرانسه و سازمان یونسکو و بودجه انکشافی این وزارت با استفاده از مواد ساختمانی‌ای که در ساخت آن کارگرفته شده، طوری بازسازی می‌شود  که اصالت تاریخی آن حفظ شود. به گفته موصوف، آنان در صورت دریافت بودجه کافی، یک‌تعداد آبدات تاریخی دیگر را بازسازی خواهندکرد.