فلسفه تاریخ

نویسنده: علیجان سعیدی

تاریخ معرفت به حوادث گذ شته می باشد. بعضها مطلق حوادث چه طبیعی وچه انسانی را در حوزه معرفت تاریخ میداند اما بعض از اندیشمندان این مطلق گرای را در تاریخ قبول ندارد وتاریخ را شناخت حوادث مهم گذشته انسانی می داند. علم تاریخ در نگاه سنتی ناظر به امور منفرد و جزئی است، اما در نگاه مدرن تاریخ فقط به امور جزئی نمی پردازد بلکه بررسی نهادها، ساختارها و...هم در حوزه کاری مورخ قرار می گیرد، به همین دلیل است که " فرناند دل" می گوید زمان در تاریخ کهنه شده است یعنی زمان فرق کرده است در بررسی جدید، حادثه به حادثه بررسی نمی شود بلکه یک برهه زمانی بررسی می شود [1]. علم تاریخ از نظر جایگاه در حوزه هستی شناسی قرار دارد و تاریخ، هستی شناسی یک رویداد است. اگر در درون علم تاریخ درباره ماهیت کلی و مفهومی یک رویداد بحث شود نه مصداقی و جزئی، دراین صورت جزء فلسفه نظری تاریخ قرار می گیرد که در باره سمت و سو، مسیر، هدف و رویداد بحث می کند که یک معرفت است و در حوزه اندیشه و معرفت شناسی قرار می باشد اما قبل از آن بحث در حوزه هستی شناسی است. یکی از بحث های مهم در علم تاریخ، فلسفه تاریخ است. بعض از فیلسوفان فلسفه تاریخ را جزء از فلسفه علم می داند[2]. از آنجا که با استفاده از تحلیل های فلسفی به شناخت وقایع گذشته و ماهیت اطلاعات تاریخی می توان دست یافت و چون مفهوم تاریخ نقش حساس و مهم در تفکر بشری ایفا می کند و چون تاریخ به تغیرات اجتماعی در گذشته، و نقش عوامل مادی در تحولات تاریخی، می پردازد و با توجه به جایگاه تاریخ در بینش انسانی و قابلیت آموزشی و نقش الگودهی تاریخ است که فلاسفه به موضوع تاریخ علاقه نشان داده تا در پرتو واکاوی رویدادهای تاریخی به درک بهتر از وضعیت جاری و پیشبینی از آینده نایل آید. فلسفه تاریخ، دو زیر مجموعه دارد: فلسفه نظری تاریخ و فلسفه علم تاریخ.

خاستگاه هزاره های افغانستان

نویسنده: رحیمه هزاره ای

چکیده:

تحقیق حاضر در مورد خاستگاه هزاره های شیعی افغانستان می باشد که در پنج فصل تقسیم بندی شده است.

فصل اول در مورد مفهوم شناسی لغوی هزاره است که تو ضیحاتی در مورد کاربرد و منشا پیدایش لغت هزاره از منابع گوناگون را در بر می گیرد، از چه دوره ای این لغت به مفهوم عام و کلی بر مردم منطقه اطلاق شده است. فصل دوم موقعیت جغرافیایی هزاره جات را شامل می شود و تو ضیحاتی را در مورد وسعت جغرافیایی هزاره جات از زمانهای گذشته تا حال را در بر میگیرد- همیشه بر اثر سیاستهای دولتهای حاکم در حال تغییر و تحول بوده است، حتی تا به امروز نیز شاهد پدیده ای به نام کوچی ها هستیم که در این مناطق در حال حمله و تعرض می باشند - تا به امروز با توجه به سیاستهای حاکم بر افغانستان برخورد جدی صورت نگرفته است.

فصل سوم در مورد تحریف از سوی دولتمردان تو ضیحاتی را شامل می شود که چگ.نه حکومت حاکم سعی در از بین بردن تاریخ این قوم و جعل آن به نفع خود کرده اند.

فصل چهارم در مورد دین هزاره ها صحبت کرده ایم ، از چه زمانی اسلام را پذیرفتند و به دین تشیع در آمدند. فصل پنجم سابقه ی تاریخی هزاره ها از دیدگاههای مختلف را نقد و بررسی کرده ایم این بحث تا کنون بیشتر شیوه ی سنتی تحقیق را دنبال کرده است، در این تحقیق سعی شده با بررسی دیدگاههای مختلف و نگاه نقادانه به فرضیه های موجود ، به یک دیدگاه قابل قبول تری برسیم .

گزارش از پایان نامه تاریخ معاصر ارزگان

نویسنده: خانعلی عظیمی

عنوان پايان‌نامه:

                   «بررسي تاريخي تحولات سياسي و اجتماعي ارزگان

                      از برآمدن امير عبدالرحمان تا برافتادن طالبان»

مقدمه: شهرستان ارزگان يكي از مناطق سرسبز، حاصلخيز و استراتژيك در كشور افغانستان است. اين ساحه در گذر تاريخ فراز و نشيب‌هاي فراوان را پشت سرگذرانده است. حوادث خونين و غمباري در آنجا به وقوع پيوسته كه به عنوان لكّه سياهي در صفحه‌ی تاريخ ثبت گرديده كه هرگز فراموش نخواهد شد. بدين جهت نويسنده، پايان‌نامه‌اي درباره تحولات تاريخي، سياسي و اجتماعي ارزگان نوشته است. در اين نوشتار گزارش مختصري را از آن ذكر خواهیم نمود. اين رساله مشتمل بر يك مقدمه، پنج فصل و يك خاتمه مي باشد.

توين‌بي و نظريه پيدايش و سقوط تمدن‌ها

نويسنده: سيد جمال موسوي

(کارشناس ارشد تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی)

چکيده

«توين‌بي» در اثر پرحجم دوازده جلدي خود به نام بررسي تاريخ، با توجه به احاطه‌ علمي و ژرف‌نگري‌اش، کوشيده تا مراحل شکل‌گيري، رشد، فروپاشي و سقوط تمدن‌ها را تحليل کند. اين نوشتار، به اختصار، به ديدگاه‌هاي وي در باب تکوين، رشد و فروپاشي تمدن‌ها مي‌پردازد. وي در اوايل جلد چهارم کتابش به برشمردن عوامل سقوط و تجزيه‌ تمدن‌ها اشاره مي‌كند و با رد ديگر روي‌کردها، ضمن ارائه شواهد، به بيان ديدگاه خود مي‌پردازد. از ديد وي تمدن‌ها با تهاجم به‌وجود مي‌آيند و با آن رشد و سقوط مي‌کنند.

واژه‌هاي كليدي: توين‌بي، نظريه، پيدايش، سقوط، تمدن.

صوفيان شيعه در خراسان دوران تيموريان

سيد مرتضي حسيني شاه‌ترابي

چكيده

محدوده‌ي امروزين كشور افغانستان كه در گذشته خراسان نام داشت، در دوران تيموريان(771- 911ه.ق.) محل حضور سه فرقه‌ي مهم صوفيانه‌ي شيعي اين عصر بود. سه فرقه‌اي كه در همين دوران شكل گرفتند و گسترش يافتند. نخستين اين فرقه‌ها طريقه‌ي نعمت اللهيه است كه بنيانگذار آن شاه نعمت الله ولي بود. دومين اين فرقه‌ها طريقه‌ي حروفيه است كه بنيانگذار آن فضل الله استرآبادي بود و پيروان آن در هرات به جان شاهرخ خان تيموري سوء قصد كردند. سومين فرقه‌ي صوفيانه‌ي شيعه كه در اين مقطع و در اين منطقه از سرزمينهاي اسلامي حضور و نفوذ داشت فرقه‌ي نوربخشيه است به رهبري سيد محمد نوربخش. 

واژگان كليدي: افغانستان، خراسان، تيموريان، شيعيان، نعمت اللهيه، حروفيه، نوربخشيه.

یک صد و هفده پارچه اثر باستانی به همکاری کشور جاپان به افغانستان بازگردانده می شود. این آثار مربوط به دوران بودائی در افغانستان شامل مجسمه ها و پارچه های نقاشی می باشند که از مغاره های بامیان  به صورت غیرقانونی کشیده شده و  به کشورهای همسایه عمدتآ  پاکستان انتقال یافته بودند. به گزارش آژانس باختر، این آثار توسط دوستان جاپانی افغانستان از بازارها جمع آوری گردیده، نزد یکوهرایاما، سفیر حسن نیت یونسکو در آن کشور نگهداری می گردد. اکثریت این آثار با حفظ اصالت های هنری و باستانی آن همین اکنون زیر ترمیم قرار دارند و پروسه ترمیم آن تا سال  2010  تکمیل شده و در روشنائی قوانین  بین المللی مجدداً به افغانستان  انتقال و به موزیم ملی کشور تسلیم داده می شود. وزارت اطلاعات و فرهنگ همه مراحل برگرداندن این آثار یاد شده را تکمیل نموده است.  قابل یادآوری است از سال 2007 تاكنون بیشتر از شش هزار اثر باستانی از کشورهای مختلف به کشور برگردانده شده و اکنون در موزیم ملی کشور نگهداری می گردند. 

مناصب روحانيون شيعه در دربار صفوي

(بخش نخست)

نويسنده: محمد مهدي سعيدي

چكيده

حكومت صفويان اولين حكومت شيعي اثني‌عشري مستقل و در عرض با حكومتهاي سني‌گراي هم‌عصر خود چون عثماني و شيبانيان در آسياي ميانه به‌حساب مي‌آيد. اين در دوراني بود كه فاصله‌ي مذهبي اهل سنت و تشيع بسيار گسترده شده بود. شيعيان در اقصي نقاط جهان تحت پيگرد حكومتهاي مخالف قرار داشتند. اين امر از يك منظر زمينه‌ي رشد و تقويت حكومت صفويان را بيش از پيش فراهم مي‌نمود؛ چراكه باعث جذب و توجه شيعيان اعم از خواص و عوام به اين حكومت مي‌گرديد. دعوت آگاهانه شاهان صفوي از علماي شيعه و بهره‌مندي حكومت از حضور آنان در عرصه‌هاي نرم‌افزاري حكومت نوپاي خود از يك‌طرف و اشتياق عده‌اي از علما از شكل‌گيري حكومتي شيعي و پياده گرديدن احكام الهي در چارچوب حكومتي مذهبي از طرف ديگر سبب شد تا علماي جهان اسلام به‌تدريج و با احتياط جذب صفويان گرديده، به‌زعم خودشان در آن به اداي وظيفه‌ي شرعي بپردازند.

اين علما منصب‌دار مناصبي گرديدند كه يا از حكومتهاي گذشته براي صفويان به ارث رسيده بود و يا به اقتضاي شرايط زمان توسط خودشان ابداع گرديده بودند.

مجموعه مناصب مذهبي مرسوم در دوره‌ي صفويه به دوگونه قابل دسته‌بندي است: مناصب رسمي كه از سوي حكومت اعطا مي‌گرديد و مناصب غيررسمي كه با توجه به عملكرد روحانيون و علما در بطن جامعه حائز آن مي‌گرديدند. اين گفتار ناظر بر نوع اول آن يعني مناصب و مقامات رسمي است.

كليد واژه‌ها: صفويان، منصب و مقام، صدر، شيخ الاسلام، ملاباشي، قاضي.

                                           اوضاع سياسي بُست از ورود اسلام تا پايان امويان

نويسنده: سيدمحمدرضا عالمي

چكيده:

 شهر بست، واقع در شرق سيستان كه در اوايل خلافت عثمان فتح شد، به دلايلي همچون دور‌افتاده و مرزي بودن، سكونت اقوام و گروه‌هاي مختلف سياسي و مذهبي، تا مدت‌ها پس از آن محل درگيري خلافت و حكومت‌هاي محلي غيرمسلمان بود‌؛ درنتيجه بسياري از خوارج، شورشيان و مخالفان حكومت اموي در آنجا ريشه دوانيده و قدرت يافتند. اين ويژگي‌ها باعث به‌وجود آمدن جريان‌هاي گوناگون و تاثيرگذار در اين نقطه از جهان اسلام شد كه گاهي موجوديت خلافت اموي را به خطر مي‌انداخت.

 واژه‌هاي كليدي: بست، سيستان، فتوحات اسلامي، خوارج، كابلشاه، امويان.

نام كتاب: تاريخ معاصر افغانستان

مولف: سيدمحمد جمال موسوي

ويراستار: سيدعلي مشكات

ناشر: نشر اسماعيليان

مركزپخش: موسسه آموزشي اهل بيت(ع)

  ايميل:

تيراژ : 1000 نسخه

كتاب تاريخ معاصر افغانستان با توجه به نبود متن درسي مناسب براي دانش آموزان سوم دبيرستان تهيه شده است، و تلاش شده تا تصويري روشن و قابل فهم از تاريخ معاصر كشور ارائه گردد. عنوان‌ها و مباحث كتاب به‌‌گونه‌اي انتخاب شده است كه دانش آموزان بتوانند در يك زنجيره‌ي مرتبط باهم، توالي رويدادها را دنبال كنند. تلاش بسيار شده تا از طولاني شدن خسته‌كننده‌ي مباحث و اختصار مخل فهم، پرهيز گردد. در ادامه يادآوري چند نكته خالي از فايده نخواهد بود.

روابط پاکستان با دولت مجاهدین و طالبان

(فصل نهم از كتاب ما و پاكستان)

نوشته: محمداكرام انديشمند

 نقش پاکستان در تأسیس نخستین دولت مجاهدین در کابل:

اولین دولت مجاهدین که قدرت را در کابل از دولت حزب دموکراتیک خلق تحویل گرفت، در"گورنرهاوس"پشاور تشکیل شد. در مذاکره و توافق احزاب هفتگانه ی مجاهدین در پاکستان، نواز شریف صدراعظم پاکستان و ژنرال جاوید ناصر رئیس آی.اس.آی سهم گرفتند. آنها در آخرین دور مذاکرات رهبران تنظیم های هفتگانه ی مجاهدین بر سر توافق و اعلان حکومت انتقالی بروز بیست و چهارم اپریل 1992 (4ثور 1371) در پشت درهای بسته مشارکت داشتند. نگارنده که با جمعی از خبرنگاران داخلی و خارجی و تعدادی از اعضای احزاب مجاهدین در یکی از سالون های "گورنر هاوس" منتظر اعلان توافق رهبران تنظیم ها بر سر تشکیل دولت مجاهدین بودم، صدراعظم پاکستان و رئیس آی.اس. آی را دیدم که رهبران تنظیم ها را تا عقب دروازه ی آن تالار همراهی کردند و سپس ساختمان را ترک نمودند. از میان رهبران احزاب مجاهدین تنها گلبدین حکمتیار غایب بود که بجای موصوف دوتن از نمایندگانش (قطب الدین هلال ومولوی سرفراز) در مذاکرات شرکت داشتند. حکمتیار در جنوب کابل که برای حمله به پایتخت، ضرب الاجل تعین کرده بود، نیروهای خود را فرماندهی می نمود. خبر توافق رهبران احزاب بر سر تشکیل حکومت انتقالی که قدرت را از دولت حزب دموکراتیک خلق در کابل تحویل میگرفتند، از سوی عبدرب الرسول سیاف رهبر تنظیم اتحاد اسلامی اعلان شد. او تشکیل حکومت انتقالی را برای شش ماه در دو دوره ی دوماهه و چهارماهه اعلان کرد که مورد توافق رهبران تنظیم ها قرار گرفته بود. ریاست این حکومت را در دوماه اول صبغت الله مجددی به عهده گرفت که در رأس یک هیأت پنجاه ویک نفری احزاب شامل درحکومت، قدرت را ازدولت حزب دموکراتیک خلق درکابل تسلیم می شد. ریاست دوره ی چهارماهه ی حکومت بدوش برهان الدین ربانی رهبرجمعیت اسلامی گذاشته شده بود که زعامت شورای رهبری رانیز به عهده داشت. برمبنای توافق رهبران احزاب هفتگانه ی مجاهدین مستقردرپشاوردرگورنرهاوس پشاورکرسی صدارت به حزب اسلامی حکمتیار و وزارت دفاع به جمعیت اسلامی تعلق گرفته بود که احمدشاه مسعود از سوی رهبرجمعیت به حیث وزیردفاع معرفی گردید.(1)

برگرفته از کتاب: رازهای سربه‌مهر تاریخ دیپلماسی افغانستان
داکتر كمال عبدالله‌ يف
گزارنده به دری: عزیز آریانفر

 امير امان الله و آسياي ميانه شوروي

باور سرسختی هست؛ مبنی بر اینکه طي ده سال فرمانروایی امان الله خان (1919- 1929)، مناسبات میان افغانستان و روسيه شوروي رو به نزديك شدن گام به گام داشت. درحالی که دوره بعدي فرمانروایی نادرشاه (1929-1933) را دادگرانه با شكست شوروي در مبارزه برسر نفوذ در افغانستان و لغزش تدريجي مسئله افغانستان در حاشیه سياست خارجي شوروي به‌هم پيوند مي‌زنند.

البته، با آنچه که در بالا گفته شد، مي‌توان سری از سازگاری تکان داد، مگر، تنها همنوایی با این دیدگاه‌ها، براي شناخت همه مناسبات افغانستان با همسايگان شمالي‌اش در سال‌هاي دهه 1920بسنده نيست. این مناسبات بارها پیچیده‌تر از آن است که در نگاه نخست پنداشته می‌شود. سخن برسر پیوندهای توده‌های نزديك از دیدگاه تباری است كه در دو سوي مرزهای شوروي و افغاني زندگي می‌كردند. این پیوندها در سراسر دهه سوم سده بيستم تازمانی که در میانه‌های سال‌هاي دهه 1930 مرز میان آسياي ميانه و افغانستان بسته نشده بود، روی هم‌رفته، به‌خوبی گسترش می‌یافت. روشن است، پس از بسته شدن مرزها، هرگونه تماس میان ملت‌هاي همریشه از هم گسیخت.

مرحله‌ی ابتدایی ترمیم مقبره گوهرشاد بیگم در ولایت هرات توسط بخش علمی فرهنگی سازمان ملل و با کمک مالی کشور ناروی آغاز شده است.

مسئولان یونسکو می‌گویند: قسمتهایی از این مقبره تاریخی در این مرحله بازسازی خواهد شد.

سازمان یونسکو از دولت ازبکستان نيز خواسته است تا ساختمان مقبره امیرعلی شیرنوایی را که پنج سال قبل تخریب کرده است دوباره بازسازی کند.

این اولین مرحله‌ی کار ترمیم مقبره‌ی گوهرشاد در هرات است که كار اجرايي آن توسط سازمان یونسکو آغاز شده و قرار است در این مرحله گنبد دو طبقه و نقاشی‌های داخل ساختمان این آبده‌ی تاریخی بازسازی شوند.