نگاهي به زندگاني امير عبدالرحمن

(عبدالقادر كمالي)

عبدالرحمن در سال 1844م در کابل متولد شد ودوران جواني خودرا در بلخ گذراند زيرا پدرش محمد افضل خان دربلخ والي بود وبه همين دليل رشد ونمو عبدالرحمن در بلخ انجام پذيرفت. و ازنزديک شاهد تحولات سياسي ونظامي بلخ وافغانستان بود.

((اميرعبدالرحمن که از طفوليت از درس ومدرسه بيزار بود وبه کارهاي خشن وامور نظامي علاقه مند بود. وبه دليل خوي که داشت استعمال شمشير ،نيزه و تفنگ بالاي سگ وگربه بازي کودکي اورا تشکيل مي داد.))(1)

عبدالرحمن پس از آن که پا به سن جواني نهاد ((روزي براي امتحان نمودن يک تفنگ ،غلام بچه اش را هدف گلوله قراردادکه بر اثر آن از طرف پدرش زنداني شده ولي از عملش پشيمان  نگرديد.)) [2]

پس از  امضاي معاهده گندمک دربيست شش مه 1879 دکه بين انگليس و افغانستان امضا شد و طبق اين عهد نامه بريتانيا حاکميت خودرا در افغانستان مستحکم کرده وکنترل  گردنه هاي خيبر ،ميشني  وخيلي از نقاط مهم ديگررا به دست گرفت ونمايندگي مختار رسمي در افغانستان برقرار ساخت ودرمناطق حساس مرز افغانستان ماموريني گماشت تا مراقب اقدامات روسيه باشند.پس انگليسيها در افغانستان تضمينهاي تجاري وامتياز ايجاد يک خط تلگرافي وبخصوص امتياز اداره کردن سياست خارجي افغانستان را به دست آوردوبه اين ترتيب انگليسيها در کليه امور داخلي افغانستان وسرتاسر آن تسلط کامل يا فتند. [3]

درضمن معاهده گندمک قسمتي از اراضي افغانستان به هند ملحق شد وحکومت افغانستان نيز به امارات کابل وقندهار وهرات تقسيم گرديد وهرسه تحت نظر حکومت انگليسي هند اداره مي شد.

انگليسيها فکر مي کردند که کار افغانستان تمام شده وشرايط  دلخواه فراهم شده وهمه چيز تحت کنترل است  ولي مردم افغانستان  که هيچ گاه سلطه بيگانه را قبول نداشته ونپذيرفته بناي شورش ومقاومت نهادند وبه عمارت نمايندگان انگليس هجوم برده آن را ويران ساختند ودر روز سوم سپتامبر 1879(سريولي کاواگناري) سفير انگليس در کابل وکليه اعضاي هييت انگلستان را به قتل رساندند.،حال آنکه طبق معاهده گندمک حفظ جان اتباع انگليس وامنيت آنها از سوي امير افغانستان تضمين شده بود.انگليسيها نيز به تلافي اين وضعيت لشکر کشي خودارا به کابل آغاز کردند وطي آن دومين جنگ انگليس وافغانستان به وقوع پيوست وبراثر اين حمله کابل توسط قواي انگليس اشغال شد ومحمد يعقوب خان از حکومت عزل گرديد ،انگليسيها اورا مسول حمله به سفيرخود مي دانستند. [4]

درچنين فضاي که انگليسيها براي بار دوم به افغانستان حمله کرده بود عبدالرحمن از تبعيد دوازده ساله از روسيه پا به افغانستان گذاشت ودر سال 1980م با اعلان جهاد بر عليه انگليسيها تمام نگاهها را به خود جلب کرد وبا ارسال اعلاميه هاي جهاد ونامه هاي متعدد به سراسر افغانستان به انها اطلاع داد که به خاطر نجات کشور از سلطه انگليسيها وبيرون راندن آنها از افغانستان بازگشته است ودر صدد تشکيل سپاه مجاهدين مي باشد. [5]

عبدالرحمن به عنوان امير جنگ را برعليه انگليسيها آغاز کرد واز کلمه (جهاد )نهايت استفاده را برد زيرا تا آن زمان مردم افغانستان در جهاد برعليه انگليسيها فاقد يک فرماندهي واحد ومنظم بودند وبه همين دليل مردم از اعلاميه هاي عبدالرحمن خان حمايت کردند. [6]

انگليسيها که خبرجمع آوري سپاه توسط عبدالرحمن وفتح شهرهاي مزارشريف وقطغن را شنيدند به اين نتيجه رسيدند که در افغانستان از راه نظامي نمي توانند به نتيجه برسند لذا براي خروج از اين بن بست به فکر پيدا کردن عنصري مزدور بر آمدند.

آقاي حبيبي در انگيزه روي کار آمدن عبدالرحمن مي نويسد :((سياسيون لندن ودهلي ديدند که ملت آزادي خواه افغانستان را نمي توان به استعمال قشون وسلاح مغلوب ساخت بنابراين در مقابل رجال وعلماي وطن خواه وغازيان ملي وشهزادگان محبوبي که به قيادت ملت در طول جنگ دوم پرداخته بودند،عناصر مرتجع وملت کشي را در افغانستان تقويت کردند وپادشاهي را به شاهزاده آهنين وقهاري چون عبدالرحمن سپردند ووي را که براي سرکوبي وقهر ملت افغان عنصري قوي پنجه شمرده مي شد به پول وسلاح وتمام وسايل مادي ومعنوي پروراندند.)) [7]

انگليسيها به وسيله نامه قرار مذاکره با عبدالرحمن را گذاشتند وعبدالرحمن نيز با زيرکي هرچه تمامتر تصميم نهايي را به تصميم فرماندهان خود موکول کرد.ونظر آنهارا جويا شد.

فرماندهان نظامي عبدالرحمن نيز براخراج قواي اشغالگر وپرداخت غرامت از سوي آنهارا خواستار شدند وعبدالرحمن نيز در جواب انگليسيها نوشت((که قصد آن دارم که در امور اضطراريه وضروريه کمر به معاونت ملت خود بسته وبا خصم مصاف داده ورهنورد مدافعت شوم. [8]

بعد از شکست نيروهاي انگليسي در جنگ ميوند که شکست دور از انتظار براي آنها محسوب مي شد واز لحاظ نظامي به کلي شکست خوردند.

از طريق خواهر عبدالرحمن (شاه بوبو)به رايزني پرداختند واين بار جنگ را به پشت ميزهاي مذاکره بردند انگليسيها که در عرصه نظامي شکست سختي خورده بودنداين بار شانس سلطه خود را درعرصه ديپلماسي دنبال کردند. [9]

سياستمداران انگليس عبدالرحمن را که مرد آهنين بود پذيرفتند . [10]

درحالي که درجنگ ميوند نيروهاي مردمي به پيروزي رسيده بود و انگليسيها شکستي سختي را متحمل شده بودند،ولي در مذاکرات سياسي قيافه قهرمان وغالبانه را به خود گرفتندومهمترين شرايطي را که انگليسيها در پيش گرفتند به شرح زير مي باشد:

1-پادشاه افغانستان به استثناي دولت انگليس ديگر با هيچ حکومتي خارجي ديگرنمي تواند روابط ساسي داشته باشد.

2- تمام قندهارزير فرمان فرمانرواي ديگري خواهد بود.

3- علاقه هاي پيشين وسبين تحت تصرف حکومت انگليس باقي خواهد ماند.

4- فيصله اي که با امير محمد يعقوب خان در باره سرحدات شرقي افغانستان به عمل آمده بود به اعتبار خود باقي خواهد ماند.

5- قشون انگليسي را از کابل وجلال آباد وقندهارسلامت تا سرحدات موجود انگليس برساند ودر عوض اين شرايط انگليس سلطنت امير عبدالرحمن خان را در بقيه افغانستان به شمول هرات ((به رسميت ))مي شناسد. [11]

بعد از امضاي اين معاهده دولت هند بريتانوي نيز عبدالرحمن را تقويت مي کردودر سال 1880م به عبدالرحمن پنج لک (پنجصدهزارروپيه)پول نقد وصدها عراده توپ وهزاران ميل تفنگ ودر هرسال 18 هزار پوند به او کمک مي کردندوبا اين صورت ودر مدت کمي تمام افغانستان را تحت سلطه خود در آورد.

بعد از امضاي اين معاهده بين دولت انگليس وعبدالرحمن موجي از اعتراضها ومخالفتهاي مردم ومجاهدين افغانستان بالا گرفت آنها که روزي عبدالرحمن را در صف اول جهاد بر عليه انگليسيها مي ديدند وامروزنه تنها برضد آنهبود بلکه همکار ودوست درجه يک انگليس محسوب مي شد.وملت افغانستان نيز حساب خودرا از عبدالرحمن جدا کردند.وعبدالرحمن نيز با شدت هرچه تمامتر مخالفان خودرا سرکوب عده اي ازآنهارا به قتل رساند وعده اي را زنداني کرد وعده اي را نيز فراري به خارج از کشور ساخت. [12]

پي‌نوشت مطالب

. [1] خوافي ،يعقوب علي ،پادشاهان متاخرافغانستان، ج1 ص 81..

 [2]. عين الوقايع، ص 80..

 [3]. پيوکارلوترنزيد،رقابتهاي روس وانگليس در افغانستان وايران،ترجمه عباس آذرين ص 97.به نقل از کتاب افغانستان ،دفترمطالعات سياسي وبين الملي وزارت خارجه ايران ص155.

 [4]. کتاب افغانستان، دفتر مطالعات سياسي وبين المللي وزارت خارجه ايران،ص155.

 [5] غبار،غلام محمد،افغانستان در مسير تاريخ ص 633،انتشارات جمهوري تهران 1383ه

 [6] همان.

 [7] آزاد افغانستان ((تاريخچه بيداري سياسي در افغانستان ))به نقل از پشينه وزمينه جنبش اصلاحي در افغانستان ص 110.

 [8] غبار، غلام محمد، افغانستان در مسير تاريخ ص 633.

 [9] . فرهنگ،مير محمد صديق، افغانستان در پنج قرن اخير ص 420.انتشارات عرفاني،تهران 1385.افغانستان در مسير تاريخ ص 643.

 [10] حبيبي،عبدالحي،تاريخ مختصر افغانستان ص 298.

 [11] . غبارغلام محمدافغانستان در مسير تاريخ ص 1022 عين الوقايع ص 138.

 [12]. حبيبي،عبدالحي،تاريخ مختصر افغانستان،ص297.