(( افغانستان )) به معناي(( دولت و كشور افغانان ))و يا (( كشوري كه تحت سلطنت سلاطين افغاني متحد شده باشد))(1)از واژه ي (( افغان )) كه معرﱠب (( اوغان )) است (2)مشتق شده است.برخي معتقدند:(( افغان )) در ابتدا (( اغوان )) از ريشه ي آريايي بوده است و به مرور زمان (( اوغان )) و سپس (( افغان )) شده است.(3)
كلمه ي (( افغان )) نخستين بار در قرن چهارم هجري درباره ي برخي از قبايل پشتون منطقه ي شرق خلافت اسلامي در آثار نويسندگان مسلمان استعمال شد.(4) اين استعمال ابتدا در (( حدود العالم ))(5) سپس در (( تاريخ يميني ))(6) و (( تاريخ بيهقي ))(7) به چشم خورد.
به تدريج نويسندگان ديگر نيز اين اسم را ثبت و ضبط كردند و بر دايره ي نفوذش افزوده شد تا جايي كه در قرن دهم هجري نام قسمت بزرگي از قبايل پشتون اين منطقه شد و تمام قبايل ابدالي ان را در بر گرفت.در قرن دوازدهم اسم تمام قبايل پشتانه ي (( افغانستان )) اعم از (( ابدالي )) و (( غلجائي )) گرديد. و در سده ي سيزدهم،وسعت معنايي ان به اندازه اي شد كه عنواني براي تمامي ملت افغانستان اعم از پشتون،تاجيك،بلوچ،هزاره و غير آن گشت و جايگزين نام پيشين (( خراساني )) گرديد.(8)كلمه ي (( افغانستان )) كه يك اسم مركب فارسي است،از تركيب اسم (( افغان )) و پسوند مكاني (( ستان )) ساخته شده است.اين لغت كه به معناي (( سرزمين افغان ها )) ست،سير تاريخي مشابهي همچون لفظ (( افغان )) را پيموده است.(9)
نخستين بار (( تاريخنامه ي هرات )) در اواخر قرن هشتم اين نام را در معناي مكان و سكونت قبايل افغان استعمال كرد كه با بر قراين،محدوده ي آن از حوالي قندهار تا رودخانه ي سند بود .(10)
با فروپاشي صفويه و به دنبال ان قتل نادرشاه در ايران(در غرب خراسان)،همراه با اضمحلال گوركانيان هند(در شرق خراسان)و قدرت گيري افغانان،قلمرو معنايي واژه ي (( افغانستان )) گسترش يافت و نام سرزميني شد كه پيش از آن خراسان نام داشت و بسيار وسيع تر از افغانستان امروز بود،گرچه مرزهاي آن بارها تغيير كرده بود.اين لغت در معناي كنوني و با حدود تقريبي امروز از اوايل قرن سيزدهم معمول شد.(11)
اول بار در شعبان سال ١٢١٥هجري،ضمن معاهده ي مكتوب ميان انگلستان و ايران درباره ي دولت دراني بود كه اين اصطلاح به عنوان نام رسمي اين قسمت از سرزمين هاي اسلامي به كار رفت.(12) تا چند سال پس از انعقاد اين پيمان،مردمان و حاكمان افغان،از پذيرش نام (( افغانستان )) به جاي (( خراسان )) اكراه داشتند.(( مونت استوارت الفنستون )) انگليسي كه چند سال پس از انعقاد معاهده ي مذكور به كابل سفر كرده است مي نويسد:(( افغانان نام عمومي براي كشورشان ندارند؛اما (( افغانستان )) كه محتملاً نخست در ايران به كار برده شده،مكرر در كتاب ها آمده است و اگر به كار رود براي مردم آن سرزمين ناآشنا نيست...نامي كهتوسطساكنان سرزمين بر تمامي كشور اطلاق مي شود،خراسان است. )).(13)
در دوره هاي تاريخي پيش از آن،حد اقل از ظهور اسلام تا اوايل سده ي سيزدهم هجري،افغانستان كنوني بخشي از خراسان بزرگيبود كه در معناي گسترده اش سيستان و كابلستان را نيز شامل مي شد.(14) به همين سبب،بسياري از نويسندگان و تاريخ نگاران افغان و غير افغان خراسان را نام مشهور دوره ي اسلامي تا اواسط قرن سيزدهم اين سرزمين تلقي كرده اند.(15)
اسم(( افغانستان )) براي نخستين بار در تاريخ اين كشور در مكاتبات و معاهدات رسمي پادشاه ابدالي آن با دولت انگلستان در جمادي الاولي سال ١٢٥٤هجري استعمال شد.(16)
10.فرهنگ،ميرمحمدصديق؛افغانستان در پنج قرن اخير؛قم:انتشارات وفايي،چ2، 1374ش.،ج1،ص25.
11.ارانسكي؛مقدمه فقه اللغه ايراني؛ص228؛هروي،نجيب مايل؛تاريخ و زبان در افغانستان؛تهران:بنياد موقوفات دكتر محمود افشار،چ2،1371ش.،ص25؛غبار؛افغانستان در مسير تاريخ؛ص9.
12.محمود محمود؛تاريخ روابط سياسي ايران وانگليس در قرن نوزدهم ميلادي؛تهران:انتشارات اقبال،چ4،1353ش.،ج1،ص34.
13.الفنستون،مونت استوارت؛افغانان،جاي،نژاد،فرهنگ(گزارش سفر به سلطنتكابل)؛ترجمه:فكرت،محمدآصف؛مشهد:بنياد پژوهش هاي آستان قدس رضوي،چ1،1376ش.،صص105و158.
14.فرهنگ؛افغانستان در پنج قرن اخير؛ج1،ص18.
15.همان،صص17-26؛غبار؛افغانستان در مسير تاريخ؛ص9.
16.دايرةالمعارف آريانا؛ج3،ص266.
یادداشت های بازدیدکنندگان
نویسنده مهندس داود عطایی در تاریخ 02 سنبله 1387 قابل یاد اوری است که میری لویس کلفورد افغانستان شناس معروف ثابت کرده است که " نام افغان هم بر پشتونها وهم یر تاجیک ها اطلاق می شده است " این نام معادل نا م بسیار باستانی (اوگانه) به معنای سوارکار نجیب بوده است . بنابر این نام افغان هرگز مختص پشتونها نبوده است . (ر.ج - سرزمین ومردم افغانستان )
نویسنده مهمان(مهمان) در تاریخ 25 سنبله 1387 I disagree with Mr. Dawod Ataye because every body know that Afghan=Pakhtun=Pashtun=Aughan=Aughon=Patan have same mean . Tajik or Hazarah or Uzbek or Emak and more than 60 other ethnics and races are not Afghan. Pashtun ethnic must accept that all people of Khorasan Country are Khorasani. Thank You - Kudos Talash 13 September 2008 -
نویسنده نازی(مهمان) در تاریخ 01 جدي 1387 به امید آزادی افغانستان سایت جالبی بود امیدوارم اطلاعات بهتری ازتون داشته باشم
نویسنده مهمان(مهمان) در تاریخ 01 جدي 1387 سایت خوبی است .امید دارم که یک سایت بی طرف و دور از کشمکش های سیاس و تعصبی باشد
نویسنده داکترسميع الله ف در تاریخ 23 حوت 1387 نوشته و برداشت نويسنده درباره کلمه (افغان) خيلی عوامانه و نادرست است زيرا در تواريخ خود پشتونها ميخوانيم که افغانه نام جد بزرگ پشتونهاست که در مصر تولد شده و از خانواده انبياء بنی اسرائيل بود کساني که بعد از يورش بخت نصر بر اورشليم يا بنی اسرائيل آن روز به ايران و هند و سپس افغانستان امروز مهاجر شدند بنام افغان ياد ميشدند و همه از يک فاميل بودند که من درين مورد به تفصيل نوشته کرده و بنابر مصروفيت هنوز هم أماده نشر نيست ولی بطور خيلی خلاصه بگويم که افغان يک کلمه عبريست نه معنائيش را آريائيها ميدانند و نه هم از آريانا منشاء گرفته است کسانيکه ادعا کرده اند که از آب گرفته شده و اصل آن اوگان بوده و باز اوغان و سپس افغان شده يا اولا اغوان بوده و يا بگفته شما اوگانه همه هيچ ريشه علمی و تاريخی ندارد و فقط حدث و قياسهای مورخين و محققينی از نوع حبيبی و سيستانيست که مورخين خارجی از چنين منابع استفاده کرده و بر آن افزوده اند البته منظورم از سيستانی شخص خودش نيست در مسائل تاريخی و باستان شناسی نبايد چنين عجولانه و خوشباورانه ابراز عقيده کرد بهترين مرجع برای شناخت کلمه افغان تواريخ معتبر مورخين پشتون است که الحمدلله کمتر هم نيستند و حتی شعرای بزرگشان مانند رحمن بابا و خوشال ختک برين شجره اشعاری سروده اند که معروف است جالب است که برخی ها بنابر جهالت تاريخی و سياسی يا غرض و مرضی از خود تاريخ های سخريه آميزی مينوسند مثلا چندی قبل من در تارگاهی خواندم که مردم بومی افغانستان کوچی بوده بخاطر يکه عين زندگی کوچی های امروزين راداشتند بنابرين کوچی ها مردم بومی افغانستان اند و ياگفته بود تاجکها شاخه ای از پشتونها هستند بخاطريکه آنها هم پتو می پوشند و پشتونها هم و چيزهای ازين دست که احتملا باهداف بخصوص ترويج داده ميشود من از نويسنده مقاله بالا سوال ميکنم که اگر افغان يک کلمه آريائی و از اغوان گرفته شده است پس نام جد پشتونها چی بود و قبل از اينکه پشتونها بعداز ظهور اسلام لغت و نام و هويت خود را توسط قيس که خود يک کلمه و نام عبری بود و سپس بنام عبدالرشيدش ياد ميکردند تغير دهند به چی نامی ياد ميشدند؟ و اگر افغان از اغوان يا اوگانه يا --- گرفته شده باشد پس چرا تاقرون اخيره مخصوص قبائل و مناطق فقط پشتونشين بودحالانکه ريشه فارسی دری داشته است؟ درين مورد هرقدر بنوسم کم است ولی بهتر است دوستان اشتباهات ديگران را که بنابر جهالت يا نيتی بود تکرار نکرده و عالمانه و از روی مدارک معتبر تاريخی نوشته کنند که جنجالی برجنجال های ديگرما افزوده نشود مانند مباحثی که امروز ميان ترکها و تاجکها در مورد غوريها و ايماق ها مطرح است موفق باشيد. خادم شما.
نویسنده محدثه(مهمان) در تاریخ 23 حمل 1388 سايت جالبي يود اميدوارم مطالب كاملتري راجع به تاريخچه افغانستان از اين سايت بخوانم
نویسنده مهمان(مهمان) در تاریخ 23 حمل 1388 تاريخ جنگهاي افغانستان
نویسنده مهمان(مهمان) در تاریخ 14 حمل 1388 ریشه یابی واژه ی افغان دردی ازاین ملت دوا نمی کند بهتر نیست به جای این کالبد شکافی ها چاره ای برای ابادانی کشور بی اندیشیم؟
نویسنده ta_lashYahoo.com / Kudos Tal در تاریخ 01 ثور 1388 aghaa ,nokhost ma bayed yek nami bae jaaye kae daer aan zandae-gi mi konim dashtae , wae pas bae andishae aabadani an ja bashim. agaer ma bae jaaye zandae-gi khod, nami nae dashtae bashim, yaa naam na-dorost bae kar bae borem, bae in mi manad, kae mayaan dashti zandae-gi nae maayem wae bae giti aagahi dahim " maa daer besh raftae-terin shahr giti zandae-gi mi konim. reshae-ye hamae deshwari haa daer hamin naam na-dorost -afghan=pashtu- balaaye kashwaer Khorasan ast. Englis wae Amrika mi khahand in kashwaer -afghan- naamedae shawad; taa hich rooye aarami ra nae benad. 18 April 2009 Kudos Talash -
نویسنده
در تاریخ 27 ثور 1388 من میخواهم تا یک عضو همیشگی با شما باشم تا که باشد همیشه از نظریات مفید یکدیگر اگاه شویم.
نویسنده
در تاریخ 27 ثور 1388 dear readers salams to all i do not want to maintain this war among our afghan tribes all of us know t hat who r afghan and who fought aginst russia and migrated to other countries and so specially who is now fighting against america and who is sending their daughters to american armies and bagram airport we shame to tell all tribe afghan without pashtoooooooon jan proud and say alhamdullah that the world know u as afghan as we also known in saadi shirazi shiir and the most important that speaking once in pashto is sunnet of hazrat mohammad because he said once pashto as said ur tajik poet maulana balkhi thanx patttttttttttttttttttttttttttttan =pashton=afghan=mard=ghairet=musulman
نویسنده
در تاریخ 18 سرطان 1388 نظریات بسیار جالبی در این سایت توجه ام را به خود جلب نمود اما میخواهم که یک موضوع را اضافه نمایم و آن اینکه که اصل کلمه افغان از لغت انگلیسی گرفته شده که معنی سگ را افاده میکند (سگ پشمی یا پشم آلود ) برای صدق گفته های خود ماخذ های ذیل را برای تان آدرس میدهم قاموس نامه بزرگ دری انگلیسی picture dictionary و خلاصه هر دیکشنری برزگ و مشرح انگلیسی به انگلیسی و یا انگلیسی به فارسی را که شما عزیزان مشاهده کنید صدق گفته های بنده را تصدیق میکنید.
نویسنده inam ullah from me to dear در تاریخ 15 دلو 1388 salam azeezan. mataleb-e-bala az hich marja-motabar neest lotfan deghat namaeed
نویسنده
در تاریخ 09 جدي 1388 سلام دوستان نهایت گرامی: چون شما بهتر از من میدانید که اوغانها یعنی کی ها بودن و در کجا زندگی میکردند و به چی طریقه به کشور ما عودت کردند. این یک موضوع بسیار طولانی است. و باز هم بسیار از دوست ها کم و بیش در مورد نوشتند، من صرف میخواهم که همین را اضافه کنم که اوغان ها یا اوگان ها و یا افغانها از کشور پاکستان آمدن و در دشت ها و کوه زار ها زندگی میکردند که البته به سمت جنوب افغانستان بود و بعداً چون نفوس کردند و به ولایات دیگر تقسیم شدند . و ناگفته نباید گذاشت که کوچی ها هم از همین مردم است و در اوایل آنها رمه چرانی میکردند که یک عده از آنها فعلاً هم در کشور ما موجود است. دوست های عزیز اگر شما معلومات زیاد در مورد اوغان اوگان و یا .... دارید لطفاً لطفاً لطفاً درین آدرس بفرستید تا به نظریات و مفکوره ما وسعت ببخشد تشکر محمد نصیر شیرزاده
یا
نویسنده علیجان سعیدی در تاریخ 21 قوس 1388 با تشکر از مقاله زیبا وتاریخی که موشکافانه مساله را بررسی کرده است اما خدمت هموطن عزیز دکتر سمیع الله ف عرض می کنم که : ادعای بنی اسرائیلی بودن پشتون ها از نظر تاریخی یک ادعای ساده است که از روی فقر روانی به تشبثهای انچینین دست زده است بسیار ازنویسندگان از جمله "کلیفورد" در کتاب "سرزمین ومردم افغانستان" نه تنها این ادعا را نمی پذیرد بلکه آنرا خنده ناک قلمداد می کند. زمان آن رسده است که نخبگان با درایت ونگرش عقلانی در پی هویت سازی سیاسی وملی باشد که کل افراد واتباع کشور را پوشش بدهد، پر واضح است که در کشور ما هویت ملی شکل نگرفته به قسمی که هیچ تاجک ، هزاره ، ازبک ووو خود را افغان نمی داند .با سماجت در تحمیل نام یک قوم از اقوام ، بر کل سکنه کشور با گروههای مختلف نژادی،خصلت های ایلی و تفکر در حصار تنگ عشیره ای را که نماد عدم توسعه فکری وفرهنگی است باز تاب می دهد بیائید قدری به تفکر مان وسعت بدهیم واولین گام، تلاش های فرهنگی در جهت همسان سازی می باشد بهترین شروع برای این کار تغییر نماد های غیر همسان است.
نویسنده نگار باقری در تاریخ 24 ميزان 1388 من هم با آقای نوری موافقم 100%اکه ما نام افغانستان را تغییر بتیم احتمال 99%جنگ وآوارگی و. خلاص میشه.با تشکر از شما عزیزان به خاطر تمامی زحمتهایتان.خدا قوت.
نویسنده
در تاریخ 26 جدي 1388 با سلام و تشکر از دست اندر کاران این سایت وزین ! در مورد من هم تحقیقاتی را به عمل آورده ام که از جمله بالای کلمه افغان میباشد به این معنی که این کلمه برای بار اول که بتاریخ ثبت شده است (( افغان شال )) میباشد و در دوره سلطنت آل ناصر (غزنویان) مزار سلطان سبکتگین را که هم اکنون در شرق مزار بهلول دانا بالای یک تپه مشرف به غرب دومنار غزنی موقعیت دارد وبه نام مزار سلطان حلقوم یاد میشود مسمی شده بود که این کلمه رفته رفته به شکل کنونی درآمده است نه جد پشتون ها میباشد و نه هم از اقوام دیگر ساکن این سرزمین . در قرن ششم هجری سیف الدین هروی بنام تاریخ سیفی در شهر هرات ازین کلمه با افزودن اسم ظرف جای ( ستان) دو مورد در تاریخ خود ذکر به عمل آورده (افغان+ ستان ) که میشود افغانستان) وبه تعقیب آن کمشنر عالی بریتانیا در هند بنام الفنستن به دربار ملکه انگلستان مینویسد که ما برای شناسائی این محدوده از کلمه افغانستان استفاده مینمایم واین کار هم صورت پذیرفت و نام این سرزمین را افغانستان گذاشتند وقابل یاد آوری میدانم که نام ایران هم در سال 1935 میلادی بالای فارس مانده شده است وتحلیل وتفصیل داردماسوای این مبحث . از توجه شما سپاس گذارم . خلیل خاوری از شهر مزار شریف
نویسنده
در تاریخ 26 جدي 1388 با سلام و تشکر از دست اندر کاران این سایت وزین ! در مورد من هم تحقیقاتی را به عمل آورده ام که از جمله بالای کلمه افغان میباشد به این معنی که این کلمه برای بار اول که بتاریخ ثبت شده است (( افغان شال )) میباشد و در دوره سلطنت آل ناصر (غزنویان) مزار سلطان سبکتگین را که هم اکنون در شرق مزار بهلول دانا بالای یک تپه مشرف به غرب دومنار غزنی موقعیت دارد وبه نام مزار سلطان حلقوم یاد میشود مسمی شده بود که این کلمه رفته رفته به شکل کنونی درآمده است نه جد پشتون ها میباشد و نه هم از اقوام دیگر ساکن این سرزمین . در قرن ششم هجری سیف الدین هروی بنام تاریخ سیفی در شهر هرات ازین کلمه با افزودن اسم ظرف جای ( ستان) دو مورد در تاریخ خود ذکر به عمل آورده (افغان+ ستان ) که میشود افغانستان) وبه تعقیب آن کمشنر عالی بریتانیا در هند بنام الفنستن به دربار ملکه انگلستان مینویسد که ما برای شناسائی این محدوده از کلمه افغانستان استفاده مینمایم واین کار هم صورت پذیرفت و نام این سرزمین را افغانستان گذاشتند وقابل یاد آوری میدانم که نام ایران هم در سال 1935 میلادی بالای فارس مانده شده است وتحلیل وتفصیل داردماسوای این مبحث . از توجه شما سپاس گذارم . خلیل خاوری از شهر مزار شریف
نویسنده
در تاریخ 04 جوزا 1389 salaam dustane aziz man behzad danishjue khurasani dar TJ hastam.dar jawab navisandae m120 mekhaham beguam ki kasani ki watan me ra yani afg emrozi ra ba englistan ferokht pashtunha bud,kasi ki vatan ra ba rus ferokht pashtunha bud , kasi ki vatan ra ba taleban be frahangu kuhi ferokht pashtun bud ,kasi ki vatan ra ba america ferokht hamin zahirshah va karzai sagi pashtun bud. hala shuma dar inja az ghairat gap mezanid az namusu nanag shauma gap mezanid .shuma dar barai maidane hawai bagram gufted shuma dar barai madani hawai khandahar namedaned shuma dar camp hai america dar degr mantaqa hai pashtun neshin namebinid shuma dar anjaha nang va namus va dukhtaran va zanane tan ra mefroshed vali maa tajikan ma khurasani ha hamisha nang o namosi shuma ha ra az degaran baaz pas kharidam mesli ki daha baar shuma vatan ra ferukhted ma pas greftim ma khurasani ha eftikhar mekunaim ki tamadun, farhang va zaban afredem vali shuma terrorist va norcotic va kocnar afreded. khuda hafiz sukhan ba andazai dahan zadan khub ast.
نویسنده جمشید نوری در تاریخ 26 اسد 1388 چرا به جای افغانستان ما آریانا نه میگم که بسیار نام مناسب و مورد قبول برای همه میباشد و از وقتیکه همین نام افغانستان مانده شده ما در جنگ و بدبختی بودیم.
